Onderhoud en beheer van uw hoogwaterbescherming: de jaarlijkse routine

Bij de watersnood in Limburg in 2021 stond bij een kwart van de gebouwde keringen, samen goed voor 250.000 zandzakken, het water uiteindelijk aan beide kanten even hoog, meldt STOWA, dat 2025 uitriep tot jaar van de mobiele waterkering. Zandzakken zijn geen dambalksysteem, maar het patroon is voor elke vorm van hoogwaterbescherming relevant: falen gebeurt op het moment dat het telt, niet daarvoor.

Een dambalksysteem is minder kwetsbaar dan een zandzakbarrière, want de dambalkhouders staan het hele jaar gemonteerd en de onderdelen liggen droog opgeslagen. Die opzet verkleint het risico, maar heft het niet op. Een dichting die is vergeten te controleren of een spanstuk dat vastzit, ontdekt u het liefst tijdens een rustige controle en niet tijdens een waterwaarschuwing.

De jaarlijkse check

Een dambalksysteem dat het hele jaar klaarstaat, vraagt om een vaste jaarlijkse controle. Drie onderdelen verdienen daarbij aandacht, het liefst op een vast moment in het jaar zodat de controle niet vergeten wordt.

• EPDM-dichtingen inspecteren op scheurtjes, verharding en vervorming, zowel de dichting tussen de dambalken onderling als de dichting tegen de houder.
• Dambalken en dambalkhouders schoonmaken en controleren of ze nog gangbaar zijn, vrij van vuil, corrosieplekken of verstopte geleiders.
• Spanstukken testen op werking, zodat ze bij gebruik voldoende druk op de dichting kunnen zetten.

Een controle die deze drie punten dekt, kost weinig tijd in verhouding tot wat een gemiste scheur in een dichting kan kosten op het moment dat de kering echt nodig is. Leg de bevindingen kort vast, ook als alles in orde is. Dat vastgelegde overzicht is bij een volgende controle het referentiepunt om slijtage over de jaren te herkennen.

Het opslagprotocol

De dambalken zelf liggen het grootste deel van het jaar in opslag, niet gemonteerd in de houder. Een vast opslagprotocol voorkomt dat er bij een waarschuwing tijd verloren gaat aan zoeken.

• Droog opgeslagen, zodat de EPDM-dichting niet verweekt of gaat schimmelen.
• Bereikbaar, zonder dat er eerst andere spullen weggehaald moeten worden.
• Op de locatie zelf, in de opbergbox, niet op een externe locatie.
• Op een vaste plek die iedereen in het pand kent, niet alleen één beheerder.

Een opbergbox met een vaste, bekende plek voorkomt ook een ander risico: dat de kering er wel is, maar niemand op het moment zelf weet waar. Bij personeelswissel of een nieuwe ploegendienst is dat een reëel scenario. Neem de locatie van de opbergbox daarom op in dezelfde instructie als de opbouwprocedure zelf.

Het oefenmoment

Kennis van een systeem veroudert net zo hard als het materiaal zelf. Jaarlijks proefopbouwen hoort daarom bij het onderhoud, niet als losse toevoeging maar als vast onderdeel van de routine.

Laat de mensen oefenen die het bij een echte waarschuwing ook daadwerkelijk moeten doen: de BHV-organisatie of de technische dienst, niet alleen de partij die oorspronkelijk monteerde. Klok daarbij de opbouwtijd, zodat duidelijk wordt of de planning in het calamiteitenplan nog klopt. De richttijd per systeem en openingsbreedte hoort u bij de offerte.

Een proefopbouw laat ook zien of de instructie zelf nog volstaat. Is er personeel gewisseld sinds de vorige oefening, of is de opbouwvolgorde in de tussentijd gewijzigd, dan komt dat tijdens het oefenmoment naar voren en niet pas tijdens een echte waarschuwing. Herhaal de oefening daarom jaarlijks, ook als de vorige keer zonder problemen verliep.

Beheerblok voor organisaties

Onderhoud van hoogwaterbescherming is ook een beheervraag, niet alleen een technische. Voor gemeenten, vastgoedbeheerders en bedrijven met meerdere locaties helpt het om drie punten expliciet te beleggen.

• Wie binnen de organisatie verantwoordelijk is voor de jaarlijkse controle en het proefopbouwen, met een naam en een functie, niet alleen een afdeling.
• Of de kering en de opbouwprocedure zijn opgenomen in het calamiteitenplan, inclusief de locatie van de opbergbox en de volgorde van handelingen.
• Of er een reserveset EPDM-dichtingen beschikbaar is, zodat een gescheurde dichting niet leidt tot uitstel. Vraag naar het geadviseerde vervangingsinterval bij de montagepartner.

Bij meerdere locaties of meerdere gebouwen loont het om deze drie punten per locatie apart vast te leggen, in plaats van één algemene regel voor de hele organisatie. Een kering bij een laaddock vraagt om een andere verantwoordelijke dan een kering bij een hoofdentree, en dat verschil raakt zoek als het beheer alleen centraal is belegd.

De jaarlijkse check als vast onderdeel van montage

Een montagepartner die de kering oorspronkelijk heeft geplaatst, kent de opbouw en de aansluitpunten het beste. Die partij is daarom ook de logische partij voor de jaarlijkse check. Meer over het montagepartnernetwerk en de rol van inmeten staat op de pagina montage en inmeten.